Difference between revisions of "Wichita/Grammar Documentation"

From LING073
Jump to: navigation, search
(→‎Nouns)
(→‎Adjectives)
Line 30: Line 30:
  
 
===Adjectives===
 
===Adjectives===
−
*{{morphTest|néːrhirˀa{{tag|n}}tac{{tag|v}}|tac tiréːrhirˀasˀi}} | "the buffalo is big" (incorporated form)
+
{{morphTest|néːrhirˀa tac{{tag|n}}{{tag|v}}{{tag|inc}}|tac tiréːrhirˀasˀi}}
−
*{{morphTest|néːrhirˀa{{tag|n}}tac{{tag|v}}|néːrhirˀa tac tiˀi}} | "the buffalo is big" (noun preceding verb)
+
{{morphTest|néːrhirˀa tac{{tag|n}}{{tag|v}}|néːrhirˀa tac tiˀi}}
−
*{{morphTest|néːrhirˀa{{tag|n}}tac{{tag|v}}|tac tiˀi néːrhirˀa}} | "the buffalo is big" (noun following verb)
+
{{morphTest|tac néːrhirˀa{{tag|v}}{{tag|n}}|tac tiˀi néːrhirˀa}}
−
*{{morphTest|kawáːrah{{tag|n}}heːc{{tag|v}}|tiheːctaːrasˀi}} | "the horse is fat" (incorporated form; kawáːrah 'horse' + heːc 'fat')
+
{{morphTest|kawáːrah heːc{{tag|n}}{{tag|v}}{{tag|inc}}|tiheːctaːrasˀi}}
−
*{{morphTest|kawáːrah{{tag|n}}heːc{{tag|v}}|kawáːrah tiheːcˀi}} | "the horse is fat" (noun preceding verb)
+
{{morphTest|kawáːrah heːc{{tag|n}}{{tag|v}}|kawáːrah tiheːcˀi}}
−
*{{morphTest|kawáːrah{{tag|n}}heːc{{tag|v}}|tiheːcˀi kawáːrah}} | "the horse is fat" (noun following verb)
+
{{morphTest|heːc kawáːrah{{tag|v}}{{tag|n}}|tiheːcˀi kawáːrah}}
−
*{{morphTest|kawáːrah{{tag|n}}heːc{{tag|v}}|kawáːrah nahéːcˀih}} | "a fat horse" (nominalized participle form)
+
{{morphTest|kawáːrah heːc{{tag|n}}{{tag|v}}{{tag|ptcp}}|kawáːrah nahéːcˀih}}
  
 
===Quantifiers and Demonstratives===
 
===Quantifiers and Demonstratives===

Revision as of 03:08, 20 February 2026

Language/Grammar

The main parts of speech in the Wichita language are nouns <n>, pronouns (Wichita doesn't use personal pronouns and instead uses verb conjugation to convey the same ideas) <prn>, adjectives <adj>, quantifiers/demonstratives<qnt><dem>, interjections <ij>, conjunctions <cnjcoo>, adverbs <adv>, and verbs <v>.

Nouns

  • haːrhiwiːc<n><ins> ↔ haːrhiwiːcáːhir
  • ikaːˀa<n><ins> ↔ ikaːráːhir
  • kirikirˀiːs<np><ins> ↔ kirikirˀiːsáːhir
  • ˀahi awir<v><n><ins> ↔ iskiˀoːrˀeh
  • keˀes ic iriyari<v><n><v> ↔ keˀeseːcˀíriyari
  • takiˀ ri ki wi<v><v><n><v> ↔ takirikiwi
  • ikaːˀa<n><loc> ↔ íkaːkiyah
  • hirahrˀa<n><loc> ↔ hánnhirh

Pronouns

  • kiriˀ<n><itg> ↔ eːkiriˀ
  • kiriˀ<n><ind> ↔ kaːkiriˀ
  • kiriˀ<n><neg> ↔ káːkiriˀ
  • ckinc<n><ind> ↔ kaːckinc
  • ckinc<n><itg> ↔ eːckinc
  • siːˀ<n><itg> ↔ eːsiːˀ
  • kiyaˀ<n><neg> ↔ káːkiyaˀ
  • sis<n><itg> ↔ eːsis

Adjectives

néːrhirˀa tac<n><v><inc> ↔ tac tiréːrhirˀasˀi néːrhirˀa tac<n><v> ↔ néːrhirˀa tac tiˀi tac néːrhirˀa<v><n> ↔ tac tiˀi néːrhirˀa kawáːrah heːc<n><v><inc> ↔ tiheːctaːrasˀi kawáːrah heːc<n><v> ↔ kawáːrah tiheːcˀi heːc kawáːrah<v><n> ↔ tiheːcˀi kawáːrah kawáːrah heːc<n><v><ptcp> ↔ kawáːrah nahéːcˀih

Quantifiers and Demonstratives

  • has aːˀaːki weˀes ˀarhi<v><nar><qot><aor><p3><sg><n> ↔ hasˀaːˀaːkiwéˀesˀarhi
  • áːkikeˀe katakshirˀa keˀeR<v><qot><aor><p3><sg><n> ↔ áːkikeˀekatâkshirˀa
  • hirahrˀa tiˀi<n><loc><det><dem> ↔ hiraːrˀ tiˀi

Interjections

  • éːh<ij> ↔ éːh | "Oh! I forgot!"
  • íːyáːh<ij> ↔ íːyáːh | "Alas!"
  • híːróːh<ij> ↔ híːróːh | "Ha! Ha!"
  • háˀwih<ij> ↔ háˀwih | "OK"
  • awˀ<ij> ↔ awˀ | "Hey, you!"
  • kˀ<ij> ↔ kˀ | "Ugh!" or "Yeech!"
  • ehérh<ij> ↔ ehérh | "Go!"

Conjunctions

  • hinniˀ<cnjcoo> ↔ hinniˀ | "and"
  • eːkw<cnjcoo> ↔ eːkw | "or"
  • hiriwaːˀ<cnjcoo> ↔ hiriwaːˀ | "and then"
  • hiriˀ<cnjadv> ↔ hiriˀ | "in that case"
  • hiːwéˀewakhaːr<cnjsub> ↔ hiːwéˀewakhaːr | "because"
  • haːwaˀ<cnjadv> ↔ haːwaˀ | "also"

Adverbs

  • wéra<adv> ↔ wéra | "maybe; I guess; probably"
  • waˀ<adv> ↔ waˀ | "already; by now"
  • hirˀíːs<adv> ↔ hirˀíːs | "first"
  • asskhaˀ<adv> ↔ asskhaˀ | "last"
  • tiˀrih<adv> ↔ tiˀrih | "here"
  • haraˀ<adv> ↔ haraˀ | "there"
  • hiːríkaːh<adv> ↔ hiːríkaːh | "somewhere over there"
  • híːrakaːh<adv> ↔ híːrakaːh | "way off"
  • akwithah<adv> ↔ akwithah | "up above"
  • wickhéːˀ<adv> ↔ wickhéːˀ | "very" (intensifier)
  • hassis<adv> ↔ hassis | "hurry up and"
  • isaˀ<adv> ↔ isaˀ | "thus"
  • khaˀ<adv> ↔ khaˀ | "as if; like"
  • ickiriˀ<adv> ↔ ickiriˀ | "somewhat"
  • kas<adv> ↔ kas | "hard" (as in "say it loud(er)")
  • acs<adv> ↔ acs | "good" (as in "he was pleading")
  • wickheˀes<adv> ↔ wickheˀes | "funny, strangely" (used in the phrase "he talks funny")

Verbs

  • hiˀ<v><pl> ↔ hiˀ | subject is non-singular
  • t<v><p1> ↔ t | first person subject
  • s<v><p2> ↔ s | second person subject
  • a:ki<v><aor> ↔ a:ki | aorist (general past tense)
  • keˀe<v><fut> ↔ keˀe | future
  • kaˀa<v> ↔ kaˀa | optative
  • na<v> ↔ na | participle
  • a<v><ref> ↔ a | reflexive object
  • kiˀ<v><s_sg1> ↔ kiˀ | first person object
  • caːkiˀ<v> ↔ caːkiˀ | inclusive person object
  • asseːhah<n><adv> ↔ asseːhákaːh | all over, everywhere (from asseːhah 'all'),