Difference between revisions of "Wichita/Grammar Documentation"
From LING073
(→Quantifiers and Demonstratives) |
(→Nouns) |
||
| Line 3: | Line 3: | ||
===Nouns=== | ===Nouns=== | ||
| − | |||
*{{morphTest|haːrhiwiːc{{tag|n}}{{tag|ins}}|haːrhiwiːcáːhir}} | *{{morphTest|haːrhiwiːc{{tag|n}}{{tag|ins}}|haːrhiwiːcáːhir}} | ||
*{{morphTest|ikaːˀa{{tag|n}}{{tag|ins}}|ikaːráːhir}} | *{{morphTest|ikaːˀa{{tag|n}}{{tag|ins}}|ikaːráːhir}} | ||
| − | *{{morphTest|kirikirˀiːs{{tag|np}}|kirikirˀiːsáːhir}} | + | *{{morphTest|kirikirˀiːs{{tag|np}}{{tag|ins}}|kirikirˀiːsáːhir}} |
| − | *{{morphTest|ˀahi{{tag|v}} | + | *{{morphTest|ˀahi awir{{tag|v}}{{tag|n}}{{tag|ins}}|iskiˀoːrˀeh}} |
| − | *{{morphTest|keˀes{{tag|v}} | + | *{{morphTest|keˀes ic iriyari{{tag|v}}{{tag|n}}{{tag|v}}|keˀeseːcˀíriyari}} |
| − | *{{morphTest|takiˀ{{tag|v}} | + | *{{morphTest|takiˀ ri ki wi{{tag|v}}{{tag|v}}{{tag|n}}{{tag|v}}|takirikiwi}} |
*{{morphTest|ikaːˀa{{tag|n}}{{tag|loc}}|íkaːkiyah}} | *{{morphTest|ikaːˀa{{tag|n}}{{tag|loc}}|íkaːkiyah}} | ||
*{{morphTest|hirahrˀa{{tag|n}}{{tag|loc}}|hánnhirh}} | *{{morphTest|hirahrˀa{{tag|n}}{{tag|loc}}|hánnhirh}} | ||
Revision as of 03:03, 20 February 2026
Contents
Language/Grammar
The main parts of speech in the Wichita language are nouns <n>, pronouns (Wichita doesn't use personal pronouns and instead uses verb conjugation to convey the same ideas) <prn>, adjectives <adj>, quantifiers/demonstratives<qnt><dem>, interjections <ij>, conjunctions <cnjcoo>, adverbs <adv>, and verbs <v>.
Nouns
- haːrhiwiːc<n><ins> ↔ haːrhiwiːcáːhir
- ikaːˀa<n><ins> ↔ ikaːráːhir
- kirikirˀiːs<np><ins> ↔ kirikirˀiːsáːhir
- ˀahi awir<v><n><ins> ↔ iskiˀoːrˀeh
- keˀes ic iriyari<v><n><v> ↔ keˀeseːcˀíriyari
- takiˀ ri ki wi<v><v><n><v> ↔ takirikiwi
- ikaːˀa<n><loc> ↔ íkaːkiyah
- hirahrˀa<n><loc> ↔ hánnhirh
Pronouns
- kiriˀ<n><itg> ↔ eːkiriˀ
- kiriˀ<n><ind> ↔ kaːkiriˀ
- kiriˀ<n><neg> ↔ káːkiriˀ
- ckinc<n><ind> ↔ kaːckinc
- ckinc<n><itg> ↔ eːckinc
- siːˀ<n><itg> ↔ eːsiːˀ
- kiyaˀ<n><neg> ↔ káːkiyaˀ
- sis<n><itg> ↔ eːsis
Adjectives
- néːrhirˀa<n>tac<v> ↔ tac tiréːrhirˀasˀi | "the buffalo is big" (incorporated form)
- néːrhirˀa<n>tac<v> ↔ néːrhirˀa tac tiˀi | "the buffalo is big" (noun preceding verb)
- néːrhirˀa<n>tac<v> ↔ tac tiˀi néːrhirˀa | "the buffalo is big" (noun following verb)
- kawáːrah<n>heːc<v> ↔ tiheːctaːrasˀi | "the horse is fat" (incorporated form; kawáːrah 'horse' + heːc 'fat')
- kawáːrah<n>heːc<v> ↔ kawáːrah tiheːcˀi | "the horse is fat" (noun preceding verb)
- kawáːrah<n>heːc<v> ↔ tiheːcˀi kawáːrah | "the horse is fat" (noun following verb)
- kawáːrah<n>heːc<v> ↔ kawáːrah nahéːcˀih | "a fat horse" (nominalized participle form)
Quantifiers and Demonstratives
- has aːˀaːki weˀes ˀarhi<v><nar><qot><aor><p3><sg><n> ↔ hasˀaːˀaːkiwéˀesˀarhi
- áːkikeˀe katakshirˀa keˀeR<v><qot><aor><p3><sg><n> ↔ áːkikeˀekatâkshirˀa
- hirahrˀa tiˀi<n><loc><det><dem> ↔ hiraːrˀ tiˀi
Interjections
- éːh<ij> ↔ éːh | "Oh! I forgot!"
- íːyáːh<ij> ↔ íːyáːh | "Alas!"
- híːróːh<ij> ↔ híːróːh | "Ha! Ha!"
- háˀwih<ij> ↔ háˀwih | "OK"
- awˀ<ij> ↔ awˀ | "Hey, you!"
- kˀ<ij> ↔ kˀ | "Ugh!" or "Yeech!"
- ehérh<ij> ↔ ehérh | "Go!"
Conjunctions
- hinniˀ<cnjcoo> ↔ hinniˀ | "and"
- eːkw<cnjcoo> ↔ eːkw | "or"
- hiriwaːˀ<cnjcoo> ↔ hiriwaːˀ | "and then"
- hiriˀ<cnjadv> ↔ hiriˀ | "in that case"
- hiːwéˀewakhaːr<cnjsub> ↔ hiːwéˀewakhaːr | "because"
- haːwaˀ<cnjadv> ↔ haːwaˀ | "also"
Adverbs
- wéra<adv> ↔ wéra | "maybe; I guess; probably"
- waˀ<adv> ↔ waˀ | "already; by now"
- hirˀíːs<adv> ↔ hirˀíːs | "first"
- asskhaˀ<adv> ↔ asskhaˀ | "last"
- tiˀrih<adv> ↔ tiˀrih | "here"
- haraˀ<adv> ↔ haraˀ | "there"
- hiːríkaːh<adv> ↔ hiːríkaːh | "somewhere over there"
- híːrakaːh<adv> ↔ híːrakaːh | "way off"
- akwithah<adv> ↔ akwithah | "up above"
- wickhéːˀ<adv> ↔ wickhéːˀ | "very" (intensifier)
- hassis<adv> ↔ hassis | "hurry up and"
- isaˀ<adv> ↔ isaˀ | "thus"
- khaˀ<adv> ↔ khaˀ | "as if; like"
- ickiriˀ<adv> ↔ ickiriˀ | "somewhat"
- kas<adv> ↔ kas | "hard" (as in "say it loud(er)")
- acs<adv> ↔ acs | "good" (as in "he was pleading")
- wickheˀes<adv> ↔ wickheˀes | "funny, strangely" (used in the phrase "he talks funny")
Verbs
- hiˀ<v><pl> ↔ hiˀ | subject is non-singular
- t<v><p1> ↔ t | first person subject
- s<v><p2> ↔ s | second person subject
- a:ki<v><aor> ↔ a:ki | aorist (general past tense)
- keˀe<v><fut> ↔ keˀe | future
- kaˀa<v> ↔ kaˀa | optative
- na<v> ↔ na | participle
- a<v><ref> ↔ a | reflexive object
- kiˀ<v><s_sg1> ↔ kiˀ | first person object
- caːkiˀ<v> ↔ caːkiˀ | inclusive person object
- asseːhah<n><adv> ↔ asseːhákaːh | all over, everywhere (from asseːhah 'all'),